Franca Viola: “Hayır” Demenin Bedeli ve Sessiz Kahramanımız

Tetikleyici uyarı: Bu yazı cinsel şiddet, kaçırılma ve toplumsal baskı temaları içermektedir.

1960’ların Sicilya’sında bir kadın için kader çoğu zaman doğduğu evde yazılırdı. Aile, mahalle, namus, devlet… Hepsi aynı cümlede geçerdi. Bir kız çocuğunun iradesi, hukukun ve geleneğin arasında görünmez olurdu. Franca Viola tam da bu dünyada, 17 yaşında, herkesin normal saydığı bir şeye ilk kez yüksek sesle “hayır” dedi.

Kaçırılma ve “Onarıcı Evlilik” Gerçeği

Franca, 1965’te eski nişanlısı, 26 yaşındaki Filippo Melodia tarafından kaçırıldı. Toplam sekiz gün alıkonuldu ve tecavüze uğradı. O dönemin İtalyan hukukunda cinsel şiddet, kadına karşı işlenen bir suç değil, aile namusuna karşı işlenen bir suçtu. Daha da sarsıcı olan şuydu: Fail, mağdurla evlenirse cezasız kalabiliyordu. Bu uygulama matrimonio riparatore, yani “onarıcı evlilik”, olarak adlandırılıyordu. Onarılan şey tabii ki kadının hayatı değil, erkek egemen düzenin konforuydu.

Tecavüzcü Filippo da bu sürecin sonunda evlilik teklif ederek cezadan kurtulmayı ve Franca’yı kendisine eş yapmayı ümit ediyordu. Katı Katolik Sicilya'da artık bakire olmayan bekar kadınlara karşı önyargı çok fazlaydı ve dinin etkisindeki toplum da tecavüze uğrayan kadınların namuslarını kurtarmak için tecavüzcüleriyle evlenmesi için baskı yapıyordu.

“Sus ve Evlen”e Karşı Bir Hayır

Franca’ya da aynı “çözüm” sunuldu: Sus, evlen, unut.

O ise evlenmedi.

Bütün baskılara rağmen, ailesi, özellikle babası, Franca'nın arkasında durdu. Bu, yalnızca bireysel bir direniş değil; geleneğin, hukukun ve toplumsal baskının karşısına dikilen nadir bir dayanışmaydı.

Tecavüzcüsüyle evlenmeyi reddeden Franca ve ailesi, yaşadıkları kasabada dışlandı; tehditlere maruz kaldı, bağları ve bağ evleri ateşe verildi. Bu olaylar kısa sürede küçük bir yerleşimin sınırlarını aşarak İtalyan basınının ve parlamentonun gündemine taşındı. Ceza kanunundaki ilgili madde kamuoyunda yoğun biçimde tartışılmaya başlandı.

Franca’nın evlenmeyi reddetmesi ve tecavüzü açıkça dile getirmesi, davayı emsal hâline getirdi. Çünkü Franca, tecavüzü inkâr etmeyen, faille evlenmeyi reddeden ve davasını geri çekmeyen ilk kadın olarak tarihe geçti.

Mahkeme Salonu Bir Ülkenin Aynası Olurken

Dava açıldı. Mahkeme salonu, davanın kamuya yansıması ve medyada geniş yer almasıyla birlikte kısa sürede bir ülkenin vicdanına dönüştü. Gazeteler yazdı, insanlar tartıştı. İlk kez “namus” kavramı kamusal alanda bu kadar açık sorgulandı:

Kimin namusu? Kimin bedeni?

Fail mahkûm edildi. Ama asıl karar, toplumun zihninde verildi.

Gecikmiş Ama Kalıcı Bir Hukuki Değişim

Franca Viola’nın davası tek başına yasaları hemen değiştirmedi. Ancak bir eşiği aşmıştı. 1981 yılında, yani 16 yıl sonra, “onarıcı evlilik” maddesi İtalya’da yürürlükten kaldırıldı.

Franca hiçbir zaman sembol olmayı istemedi. Sessiz bir hayat kurdu, evlendi, çocuk sahibi oldu. Devlet madalyası aldığında bile gösterişten kaçındı.
Ama hikâyesi şunu kanıtladı: Gösterişsiz direnişler de tarihin yönünü değiştirebilir.

Bugüne Kalan Miras: Sessizlik Değil, Söz

Bu hikâye, sadece geçmişe ait bir adalet anlatısı değil. Çünkü sözde adına onarıcı denen bu tip çözümler hâlâ karşımıza çıkıyor, ama başka kelimelerle, başka kılıflarla:

• “Büyütme.”
• “Kariyerin zarar görür.”
• “Aile üzülmesin.”
• “Adın çıkar.”

Franca Viola’nın hikâyesi ise bize şunu söylüyor: Bu tip vahşi uygulamalarla onarılan şey sessizliktir; adalet değil. Adalet, bir kadının sözünün hukuka ve hayata yazılmasıyla başlar.

Bugün geriye dönüp baktığımızda, Franca Viola tarih kitaplarında küçük bir paragraf olabilir. Ama o paragraf, pek çok kadının hayatında kapanmış bir kapıyı araladı.

Kahraman olmanız için ise pelerin giymeniz gerekmez.

Teşekkür ederiz, Viola.