Kamusal Alanın Yeni Tehlikesi: Akıllı Gözlükler ve Görünmeyen Kameralar

Eskiden birinin sizi kaydettiğini anlamak kolaydı.

Telefonunu çıkarırdı. Kamerayı doğrulturdu. Bazen gizlemeye çalışırdı ama en azından elinde bir cihaz olurdu.

Artık buna gerek yok.

Size bakıyor gibi görünen biri aslında sizi kaydediyor olabilir. Üstelik bunu fark etmemeniz için tasarlanmış bir cihazla: akıllı gözlüklerle.

Dışarıdan sıradan bir güneş gözlüğü gibi görünen bu cihazlar fotoğraf çekebiliyor, video ve ses kaydedebiliyor. Bazı modeller canlı yayın bile yapabiliyor. En rahatsız edici olanı ise şu: Bunu yaptıklarını anlamanız çoğu zaman mümkün değil. Çünkü çoğu tasarım özellikle dikkat çekmemek için geliştiriliyor.

Akıllı Gözlükler Nedir?

Akıllı gözlükler, içine küçük kamera, mikrofon, hoparlör ve bağlantı modülleri yerleştirilmiş giyilebilir teknolojilerdir. Çoğu model telefonla Bluetooth üzerinden eşleşir. Kullanıcı sesli komutla fotoğraf çekebilir, video kaydedebilir, müzik dinleyebilir veya bilgi alabilir.

Teknik olarak yenilikçi bir cihazdır. Meta'nın gözlükleri Ray-Ban ve Oakley'in meşhur modelleri ile şu anda piyasada ve çok yaygınlaşmaya başladı bile. Kameralar artık insanların yüzünün bir parçası.

Telefonu Görürdük. Kamerayı Görürdük. Şimdi Kamerayı Fark Etmiyoruz.

Bu küçük değişim kamusal alanın doğasını sessizce dönüştürüyor. Kamusal alanda görünür olmak sıradan bir durumdur. MOBESE kameralarına bile alıştık.

Akıllı telefonların ilk yıllarında insanlar kamusal alanda kameraya karşı bir refleks geliştirmişti. Birisi telefonu kaldırdığında dikkat kesiliyorduk. Kameranın bize dönük olup olmadığını kontrol ediyorduk.

Akıllı gözlüklerde sorun gözlüğü görmemek değil. Gözlüğü görüyoruz. Ama kamerayı fark etmiyoruz.

Metroda size bakan veya sokakta masum bir şekilde adres soran bir kişi güneş gözlüğü takıyor olabilir. Bu tamamen sıradan bir görüntüdür. Ancak akıllı gözlük takıyorsa sizi kayıt altına alıp almadığını veya niyetini bilmeniz mümkün değildir.

Bu Görüntülerle Ne Yapıyorlar?

Nitekim özellikle yurt dışında kadınların izni olmadan kamusal alanda alınmış görüntülerini paylaşan sosyal medya hesapları hızla büyüyor.

Gündeme gelen vakalardan birinde, Zeina Nabil Abou Taha sahilde güneşlenirken akıllı gözlük takan bir erkek tarafından gizlice kaydedildiğini ve videosunun internette paylaşıldığını sonradan öğrendi. Video TikTok’ta yüz binlerce kez izlendi. Zeina kayıt alındığını hiç fark etmediğini ve görüntülerin internete düşmesinin kendisini rahatsız ettiğini söyledi. İnsanlar, görüntülerin haberi olmadan çekildiğini bildikleri Zeina'nın vücudu hakkında yüzlerce olumsuz yorum yapmayı da ihmal etmemişlerdi! Zeina'nın TikTok'ta karşılık olarak çektiği video viral oldu.

BBC’nin aktardığı örneklerde bazı erkekler akıllı gözlüklerle kadınlarla yaptıkları gündelik konuşmaları gizlice kaydedip bu videoları TikTok ve Instagram gibi platformlarda paylaştı.

Bir vakada bir kadın sahilde yürürken bir erkek tarafından durduruldu. Adam sadece adını ve nereden geldiğini sordu. Kadın bunun sıradan bir sohbet olduğunu düşündü. Ancak iki hafta sonra bir arkadaşının gönderdiği videoyla konuşmanın gizlice kaydedilip internete yüklendiğini öğrendi.

Videonun yaklaşık bir milyon kez izlendiği ve yüzlerce yorum aldığı bildirildi. Bu yorumların bir kısmı yayınlanamayacak kadar cinsel içerikliydi.

Başka bir vakada bir kadın spor salonunda akıllı gözlüklerle gizlice kaydedildi. Video kısa sürede on binlerce izlenme aldı ve çok sayıda aşağılayıcı yorumla paylaşıldı. Kadın bu durumun özgüvenini etkilediğini ve kendisini daha güvensiz hissetmesine yol açtığını söyledi.

Bu tür videoların bir kısmı özellikle izlenme almak için hazırlanmış hesaplarda paylaşılıyor. Bazı durumlarda kadınların isimleri, telefon numaraları veya çalıştıkları yer gibi kişisel bilgiler de videolara eklenebiliyor.

Bu videoların ortak özelliği genellikle aynıdır: Kaydedilen kişi kayıt alındığını bilmiyordur. Kamusal alanda görüntü kaydı alınması ve bu şekilde kullanılması da yasa dışı olmayabiliyor üstelik.

Akıllı gözlükler bu tür gizli çekimleri teknik olarak çok daha kolay hale getiriyor.

Nasıl anlarsınız?

Akıllı gözlüklerin kayıt aldığını anlamak her zaman kolay değildir. Çoğu model özellikle sıradan gözlüklerden ayırt edilmesi zor olacak şekilde tasarlanır. Yine de bazı işaretler olabilir.

Bazı akıllı gözlüklerde fotoğraf veya video kaydı sırasında küçük bir LED ışık yanar. Bu ışık genellikle çerçevenin ön kısmında yer alır ve çevredeki kişilere kayıt yapıldığını göstermek için tasarlanmıştır. Ancak bu ışık oldukça küçük olabilir ve özellikle güneşli ortamlarda ya da kalabalıkta fark edilmesi zorlaşabilir.

Bazı kullanıcılar fotoğraf veya video çekmek için sesli komut kullanır. “Fotoğraf çek”, “video başlat” ya da cihazın marka asistanına hitap eden ifadeler duyarsanız bu bir işaret olabilir. Ancak birçok modelde kayıt işlemi gözlüğün sapındaki küçük bir düğmeyle veya telefondaki uygulama üzerinden de başlatılabilir. Bu durumda dışarıdan hiçbir hareket fark edilmeyebilir.

Bazen kullanıcının davranışları da ipucu verebilir. Gözlüğü belirli bir yöne sabitlemek, konuşmadan uzun süre bir noktaya bakmak veya başını kamera doğrultur gibi hafifçe konumlandırmak kayıt alındığını düşündürebilir. Ancak bu tür işaretler kesin değildir. Öte yandan akıllı gözlük takan herkesin gizlice kayıt aldığı varsayımı da doğru olmaz. Bu cihazların büyük bölümü günlük kullanım için tasarlanmıştır.

Kısacası, akıllı gözlüklerin kayıt alıp almadığını dışarıdan kesin olarak anlamak çoğu zaman mümkün değildir. Bu cihazların yarattığı belirsizlik de tam olarak buradan kaynaklanır: Gözlüğü görürsünüz, ama o anda bir kamera olarak çalışıp çalışmadığını bilemezsiniz.

Kamusal Alanda Kadın Olmak Zaten Zordu

Kamusal alan herkes için eşit derecede güvenli değildir.

Birçok kadın için kamusal alan zaten bakışlarla doludur:

• Toplu taşımada
• Sokakta yürürken
• Kafede otururken
• Spor yaparken

Bir bakış geçicidir. Rahatsız edici olabilir ama geçer.

O bakışa ait bir kayıt kalıcı olabilir. Daha da kötüsü internette paylaşılabilir.

İnternette dolaşan birçok gizli çekim videosunun ortak özelliği şudur: kaydedilen kişi genellikle bunu hiç fark etmemiştir. Akıllı gözlükler bu durumu teknik olarak çok daha kolay hale getiriyor.

Akıllı gözlüklerin yaygınlaşmasıyla birlikte kamusal alanda küçük ama önemli bir belirsizlik ortaya çıkıyor. Birinin size bakması ile sizi kaydetmesi arasındaki fark artık her zaman anlaşılmayabilir. Giderek artan bir şekilde gündeme gelecek bu belirsizliği birlikte yöneteceğiz.

Yeni yazılarımızın size doğrudan iletilmesi için aşağıdan ücretsiz abone olabilirsiniz.

Instagram'da bizi takip edin: @afifevesaire